Een kweekmodel om het ontwaken van slapende malaria parasieten te kunnen bestuderen

10 februari 2014

BPRC - 1. Een kweekmodel om het ontwaken van slapende malaria parasieten te kunnen bestuderen

De malariaparasiet Plasmodium vivax, wereldwijd één van de meest voorkomende veroorzakers van malaria in de mens, kan zich jarenlang schuilhouden in de lever en na een onbekende ‘trigger’, malaria veroorzaken. Deze slapende vormen, de zogenaamde hypnozoieten, kunnen zeer moeilijk worden bestreden. De ontoegankelijkheid van dit stadium van de levenscyclus van de parasiet heeft ertoe geleid dat er nauwelijks iets over bekend is. Hierdoor zijn er weinig aanknopingspunten voor nieuwe methodes om hypnozoieten tegen te gaan. De ontwikkeling van een kweeksysteem om deze parasietvorm te kunnen bestuderen is dan ook zeer welkom.

Malariaparasieten maken een ingewikkelde levenscyclus door. Na de beet van een geïnfecteerde mug banen de parasieten zich een weg naar de lever, waar ze zich  ontwikkelen. Daarna vindt infectie van de rode bloedcellen plaats, pas dan wordt men ziek. De parasiet Plasmodium vivax, heeft nog een andere verschijningsvorm. Deze parasiet kan zich namelijk in de lever schuilhouden in de vorm van een slapend stadium, zogenaamde hypnozoieten. Door reactivatie van deze slapende parasieten kunnen er zich tot jaren na de primaire infectie opnieuw malariaverschijnselen voordoen, en kunnen muggen die de patiënt steken, de parasiet vervolgens weer naar andere personen overbrengen. Dit is zowel vervelend voor de patiënt als lastig bij het uitroeien van malaria omdat de patiënt fungeert als ‘parasietenreservoir’.

Hypnozoieten zijn erg moeilijk te bestrijden omdat ze buitengewoon ongevoelig zijn voor de gebruikelijke antimalariamiddelen. Diepgaand biologisch onderzoek naar deze slapende leverstadia is dus erg belangrijk zodat we kunnen ontdekken welke processen nog actief zijn en of er aangrijpingspunten zijn voor geneesmiddelen. De apenvariant van P. vivax, P. cynomolgi, vormt ook hypnozoieten, welke we in een kweekfles in levercellen van de resusaap kunnen aantonen. Door enkele slimme aanpassingen te maken in de kweek, is het nu mogelijk geworden deze geïnfecteerde levercellen zo lang te kweken, dat ook reactivatie (het wakker worden) van deze slapende stadia kan worden waargenomen.

De reactivatie kan spontaan optreden, maar ook behandeling van de kweken met een bepaald middel kon het ontwaken van de slapende parasieten induceren. Dit helpt ons vooruit bij de analyse van deze moeilijk te onderzoeken levensvorm van malaria en wellicht kunnen we hiermee op termijn een klinisch toepasbare methode vinden om deze slapende leverstadia wakker te maken, waarna ze makkelijker te bestrijden zijn.

Dit onderzoek, waaraan ook medewerkers van het BPRC een bijdrage hebben geleverd, is nu gepubliceerd in Nature Medicine.