Herkenning door het immuunsysteem: hoe rekenen apen af met ziekteverwekkers?

16 september 2015

BPRC - 1. Herkenning door het immuunsysteem: hoe rekenen apen af met ziekteverwekkers?

Veel ziekteverwekkers die ziekte veroorzaken in de mens, kunnen ook in (resus)apen ziekte veroorzaken, en daarom spelen apen een belangrijke rol als model in de zoektocht naar methodes om deze ziektes te genezen. Bij veel therapieën wordt het immuunsysteem gestimuleerd om de ziekteverwekker te verwijderen uit het lichaam. Voor dit type werk is het daarom van belang goed te weten hoe het immuunsysteem van apen werkt. Dit kan ook helpen bij de selectie van een zo minimaal mogelijk aantal dieren voor experimentele doeleinden.

In gewervelden, waaronder mensen en apen, worden ziekteverwekkers geelimineerd door het imuunsysteem. Dit hoog ontwikkelde systeem is geëvolueerd tot een systeem dat een grote hoeveelheid verschillende ziekteverwekkers kan aanpakken. BPRC onderzoekers hebben het immuunsysteem van apen en mensen met elkaar vergeleken om inzicht te verkrijgen in de genetische gebeurtenissen en selectiedruk die twee zeer belangrijke gen families hebben gevormd.  De onderzoekers werden uitgenodigd een overzicht van hun bevindingen te publiceren in het vooraanstaande blad `Immunological Reviews` (http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/26284481). 

Het immuunsysteem kan afbraakproducten van ziekteverwekkers herkennen met behulp van specifieke moleculen van het zogenaamde Major Histocompatibility Complex (MHC). Het MHC is een zeer complex systeem dat een grote mate aan variatie vertoont, om daarmee te voorkomen dat één ziekteverwekker een complete populatie te gronde kan richten. In mensen vertonen de specifieke soorten MHC moleculen een hoge mate van variabiliteit, terwijl in apen is aangetoond dat variatie wordt bereikt door de aanwezigheid van verschillende combinaties van veel vormen van (polymorfe) MHC moleculen. Hoewel dit laat zien dat variatie op twee verschillende manieren wordt bereikt is de manier waarop het immuunsysteem reageert in essentie hetzelfde.

Een ander onderdeel van het immuunsysteem wordt gevormd door de `natural killer (NK) cellen`. Deze cellen kunnen, door middel van KIR moleculen op hun oppervlak, een interactie aangaan met het MHC en hun niveau van activatie regelen. NK cellen zijn belangrijk, bijvoorbeeld in het detecteren of ziekteverwekkers verlaagde expressie van MHC moleculen van de gastheer veroorzaken. Ook het KIR systeem is zeer complex en omvat een grote hoeveelheid aan varianten in mensen en nog meer zelfs in apen. Gegeven het belang van combinaties van MHC en KIR moleculen voor succesvolle voortplanting en voor het wel/niet ontstaan van ziekte, is het nodig deze moleculen zorgvuldig te karakteriseren in apen in experimentele settings om zodoende vaccinatieprotocollen te kunnen volgen en de uitkomst ervan te kunnen begrijpen.