Canadese delegatie neemt kijkje in de keuken bij BPRC

Een Canadese delegatie van Université Laval bezoekt het BPRC om kennis en ervaringen uit te wisselen voor de oprichting van een nieuw primatencentrum.

Hoe bouw je een onderzoekscentrum dat voorbereid is op toekomstige pandemieën? Met die vraag bezoekt een delegatie van de Canadese Université Laval het BPRC. De universiteit werkt aan de oprichting van het National Primate Center for Pandemic Prevention (NPCPP), met een eigen fokkolonie, gespecialiseerde laboratoria en faciliteiten voor medische beeldvorming. Want hoe richt je zo’n centrum in, waar moet je rekening mee houden en wat zou je achteraf anders doen?

“Na COVID-19 werd duidelijk dat we beter voorbereid moeten zijn”, stelt Jérôme Estaquier, wetenschappelijk leider van het project. Daarbij speelt de beschikbaarheid van apen voor onderzoek een belangrijke rol. “Om die afhankelijkheid van andere landen te verminderen, willen we een eigen fokkolonie ontwikkelen.”

BPRC-directeur Merel Langelaar benadrukt het belang van voorbereiding. “Toen COVID-19 uitbrak, waren wij er in zekere zin al klaar voor. Dankzij de aanwezige faciliteiten en expertise kon het BPRC snel bijdragen aan onderzoek naar het coronavirus.”

Een eigen primatencentrum vraagt niet alleen om geschikte faciliteiten, maar ook om goed opgeleide medewerkers. Hoe belangrijk dat is, laat BPRC-dierenarts Merel Wegman zien in het skillslab. Hier leren medewerkers over de anatomie van apen en oefenen ze medische handelingen op fantomen. “Toen ik bij het BPRC begon, merkte ik zelf hoeveel anatomische kennis ik nog miste. Dat willen we anders”, zegt ze. “Proefdierverzorgers leren hier eerst de praktische vaardigheden, voordat ze die bij een echt dier toepassen.”

‘De verzorgers kennen hun dieren door en door’

Merel Wegman geeft ook een kijkje in de operatiekamer. “We gebruiken deze ruimte minder vaak dan je misschien zou verwachten met zoveel apen. Maar als we hem nodig hebben, is hij essentieel”, legt de dierenarts uit. “Kleinere ingrepen kunnen in de gebouwen bij de fokkolonie plaatsvinden, maar voor buikoperaties is een sterielere omgeving nodig.” Ook de inrichting komt ter sprake. “Als we het opnieuw konden doen, zou de operatiekamer op de begane grond komen.” Een praktische les voor de Canadezen, die hun eigen faciliteiten nog moeten ontwikkelen.

Bij het opzetten van een fokkolonie spelen genetische diversiteit, sociale groepsverhoudingen en goede dierverzorging een belangrijke rol. Maar minstens zo belangrijk is dat verzorgers hun dieren door en door kennen. Dat benadrukt assistent-koloniemanager Miranda Coobs tijdens het bezoek aan de fokkolonie. “Je hebt iemand nodig die de groep echt kent, inclusief de onderlinge verhoudingen en rangorde”, vertelt Miranda. “De verzorgers kennen hun dieren door en door. Ze herkennen hun gezichten, kennen hun namen en weten alles over hun dieren.” 

Dat goed dierenwelzijn soms heel eenvoudig kan zijn, blijkt in de verrijkingskeuken. Hier maken medewerkers van kartonnen dozen, oude boeken en eierdozen gevuld met lekkernijen materialen die de apen stimuleren om te spelen, te ontdekken en naar voedsel te zoeken. “Het belangrijkste is afwisseling”, legt junior-koloniemanager Tina Stocker uit. “Door steeds andere materialen aan te bieden, blijft het uitdagend.”

Veilig onderzoek vraagt om slimme inrichting

Beeldvormingsspecialist Marieke Stammes en Jan Langermans, hoofd van de afdeling Animal Science, nemen de delegatie mee naar de PET-CT-faciliteiten. Hier krijgen ze uitleg over de PET-CT-scan die bij het BPRC wordt gebruikt en hoe dieren van hun verblijven naar de PET-CT-ruimte worden gebracht. 

“Dieren die deelnemen aan onderzoek worden vanuit hun verblijven via een isolator naar de PET-CT-ruimte vervoerd. Zo voorkomen we dat virussen zich verspreiden”, vertelt Marieke. Voor de Canadezen is dit een van de vraagstukken waar ze nog beslissingen over moeten nemen. “We zoeken nog naar de beste manier om de verschillende ruimtes veilig met elkaar te verbinden”, vertelt Patricia Lauzon. “Ook hoe groot de dierstallen moeten zijn, is nog een belangrijk discussiepunt.”

Het laatste onderdeel van het bezoek is de biobank. Patholoog Ivanela Kondova, postdoctoraal onderzoeker Erik Nutma van de afdeling Neurobiology and Ageing en Natasja de Groot, coördinator van de BPRC-biobank, lieten zien hoe het BPRC weefsels bewaart voor toekomstig onderzoek. “Inmiddels bevat de biobank ongeveer 18.000 weefselmonsters van verschillende apensoorten”, vertelt Ivanela.

Waardevolle weefsels voor toekomstig onderzoek

Doordat de medische voorgeschiedenis van de dieren bekend is en weefsels snel na het overlijden worden verzameld, is het materiaal waardevol voor onderzoekers. “Bij onze apen is de tijd tussen euthanasie en het uitnemen van de weefsels soms maar vijf tot tien minuten”, legt Kondova uit. “We hebben de expertise, de faciliteiten en de weefselmonsters.”

Ook hersenweefsel wordt bewaard. “We verdelen de hersenen in twee helften. De ene helft fixeren we en de andere vriezen we in”, vertelt Erik. Zo blijft het materiaal geschikt voor verschillende onderzoekstechnieken.

Het bezoek leverde niet alleen antwoorden op, maar ook nieuwe vragen. “Iedere keer als ik antwoord krijg op één vraag, komen er vier nieuwe bij”, zegt Patricia Lauzon. Volgens BPRC-directeur Merel Langelaar onderstreept dat het belang van kennisuitwisseling. “Het is zonde om steeds opnieuw het wiel uit te vinden.”