Een nieuwe kans voor kinderen na een stamceltransplantatie
Onderzoeker Magdalena Lorenowicz werkt aan een veelbelovende behandeling om complicaties na een stamceltransplantatie bij kinderen te verminderen. Met mesenchymale stromale cellen (MSC's) wil zij de overlevingskans vergroten. Dankzij innovatieve laboratoriummodellen wordt gewerkt aan een therapie op maat.
Elk jaar overlijden nog te veel kinderen aan de gevolgen van kanker. Dit kan komen door problemen na een stamceltransplantatie. Onderzoeker Magdalena Lorenowicz doet daarom met haar team onderzoek naar een nieuwe, veelbelovende therapie die overlevingskans van kinderen kan vergroten, behandelen met allogene mesenchymale stromale cellen.
De diagnose ‘kanker’ komt als een donderslag bij heldere hemel. Vanaf dat moment telt elke seconde en is snel handelen essentieel om te voorkomen dat de kanker zich verder verspreidt. Chemotherapie of bestraling is dan niet voldoende. Een stamceltransplantatie is onvermijdelijk.
“Tijdens zo’n stamceltransplantatie worden zieke stamcellen vervangen door gezonde stamcellen van een donor”, legt Magdalena Lorenowicz uit, afdelingshoofd geavanceerde in-vitromodellen bij het BPRC. “Het lichaam krijgt dan een nieuwe kans om de ziekte te bestrijden.”
“Een vervelend gevolg van deze transplantatie is alleen dat er schade kan ontstaan op verschillende plaatsen in het lichaam. Dit komt door de graft-versus-hostziekte.”
Vechten tegen gezonde stamcellen
Ons afweersysteem is gemaakt om alles wat vreemd is te herkennen en onschadelijk te maken. Na een stamceltransplantatie kan het nieuwe afweersysteem van de donor het lichaam van de patiënt als vreemd zien. “Je bent wel een beetje een match met de stamcellen van de donor, maar niet 100 procent.”
Het resultaat? Afweercellen van de donor vallen gezonde cellen en weefsels aan in het lichaam van het zieke kind. Hierdoor ontstaat een ernstige ontstekingsreactie die graft-versus-hostziekte wordt genoemd. “Vooral de darmen, lever en huid zijn hier gevoelig voor.”
“Het is een serieuze aandoening waar zo’n 50 procent van de kinderen mee te maken krijgt na een stamceltransplantatie”, legt Magdalena uit. “De eerste behandeling is het remmen van het immuunsysteem, zodat de aanval van de donorcellen vermindert. Dit wordt vaak gedaan met steroïden. Je wil dit alleen niet bij virussen en bacteriën want het lichaam moet beschermd blijven.’’ Ook werkt de behandeling helaas niet voor iedereen. “Daarom werken we hard aan het vinden een oplossing voor dit probleem.”
MSC’s de toekomst?
De afgelopen twintig jaar is veel klinisch onderzoek gedaan naar een alternatieve behandeling met allogene mesenchymale stromale cellen (MSC's).
“MSC’s zijn cellen uit het beenmerg en hebben een hele bijzondere werking”, vertelt Magdalena. “Het immuunsysteem herkent de MSC’s minder snel als niet-eigen, waardoor het lichaam minder reageert op de gedoneerde stamcellen. Ook zorgen MSC’s ervoor dat beschadigd weefsel herstelt.”
Uit onderzoek blijkt dat MSC’s immuuncellen afremmen op plekken waar dat nodig is en het immuunsysteem juist ondersteunen op andere plaatsen. “Dat is het voordeel ten opzichte van steroïden. Steroïden werken maar één kant op, waardoor het immuunsysteem niet goed meer werkt.” Met MSC's blijft het immuunsysteem wel functioneren. “Het lijkt een soort wondermiddel,” zegt Magdalena.
De beste MSC vinden
“Eén van de gevaarlijkste vormen van graft-versus-hostziekte is die in de darmen. Kinderen krijgen diarree, waardoor zij veel vocht verliezen en een groter risico hebben op overlijden. Daarom hebben wij ons onderzoek op de darmen gefocust”, zegt Magdalena.
Om te onderzoeken of MSC's beschadigd darmweefsel kunnen herstellen, is gebruik gemaakt van organoïden. Dit zijn mini-orgaantjes die lijken op de menselijke darm. De organoïden werden beschadigd met busulfan, een chemotherapie die vaak bij kinderen wordt gebruikt. Vervolgens werden MSC’s toegevoegd. “Ook in het laboratorium zagen we de positieve effecten van de MSC's.”
Op dit moment werkt de MSC-therapie bij ongeveer de helft van alle kinderen die deze therapievorm krijgen. “Dat willen we natuurlijk verhogen.” Magdalena’s doel is om een model te ontwikkelen waarbij je vooraf kan bepalen welk soort MSC gebruikt kan worden bij een specifiek kind.
“Als we gegevens hebben van verschillende donoren en het moleculair darmpatroon weten, kunnen we de MSC-therapie verbeteren en een hoger percentage van overleving krijgen.”
