Een prijs voor onderzoek naar COVID-19 en Parkinson

“Wat gebeurt er in de hersenen na een SARS-CoV-2-infectie, zelfs nog tot een jaar later? En zien we daarbij veranderingen die we ook kennen van de ziekte van Parkinson? Dat is wat ik onderzoek”, vertelt PhD-student Anouk Dijkstra. Haar onderzoek leverde haar onlangs de PhD-posterprijs op tijdens de Dutch Neuroscience Meeting. “Ik zag dat helemaal niet aankomen.” 

Met het BPRC-team Neurobiologie en Veroudering ging Anouk onlangs naar de Dutch Neuroscience Meeting. “We presenteerden drie posters, waaronder die van mij. Op mijn poster staat het onderzoek waar ik nu aan werk, dat voortbouwt op het eerdere werk van Juliana Nieuwland.” 

Anouks poster viel tot haar grote verbazing in de prijzen. “Ik werd een beetje overvallen door de prijs”, zegt ze lachend. “Ik zit in het eerste jaar van mijn onderzoek en ben pas acht maanden bezig. Ik had het totaal niet verwacht en me er eigenlijk ook helemaal niet in verdiept. Maar er staat nu een mooie prijs op mijn bureau die laat zien dat we hier goed onderzoek doen.” 

De relatie tussen corona en Parkinson 

Ze legt uit waar dat onderzoek over gaat: het zoeken naar een verband tussen COVID-19 en Parkinson. “We weten uit eerder onderzoek dat er na een SARS-CoV-2-infectie veranderingen in de hersenen kunnen optreden die ook worden gezien bij Parkinson”, legt Anouk uit. “Zo zijn er aanwijzingen dat dopamineproducerende zenuwcellen worden aangetast. Deze zenuwcellen zijn belangrijk voor de communicatie in de hersenen. Ze maken dopamine aan, een stofje dat signalen tussen zenuwcellen doorgeeft.” 

Wanneer deze cellen beschadigd raken of afsterven, verloopt die communicatie minder goed. “Ook zien we eiwitophopingen in de hersenen die we kennen van Parkinson, waardoor mogelijk de normale werking van zenuwcellen wordt verstoord. Daarnaast zien we ontstekingen in de hersenen”, gaat ze verder. “Al deze overeenkomsten geven ons het vermoeden dat er overlap kan zijn tussen de gevolgen van een SARS-CoV-2-infectie en de ziekte van Parkinson.” 

Er is al veel onderzoek gedaan naar de gevolgen van een SARS-CoV-2-infectie voor de hersenen van mensen, legt Anouk uit. Alleen is dat onderzoek vaak gedaan met hersenweefsel van mensen die in het ziekenhuis aan het virus zijn overleden. “Daardoor kunnen we niet zien hoe de hersenen er bijvoorbeeld een jaar na een infectie uitzien.” 

“Ook weten we vaak niet met welke variant van het virus iemand besmet is geweest”, vervolgt ze. “Er zijn verschillende varianten van het coronavirus en uit de literatuur blijkt dat deze waarschijnlijk niet allemaal hetzelfde effect op de hersenen hebben. Dat maakt het lastig om verschillende gevolgen goed te onderscheiden.” 

Makaken 

Om deze veranderingen goed te kunnen onderzoeken, is onderzoek in mensen alleen dus niet voldoende. Daarom maken onderzoekers bij het BPRC gebruik van de twee soorten makaken die het BPRC heeft. “We onderzoeken verschillende varianten van het coronavirus en kijken op verschillende momenten wat er in de hersenen van makaken verandert”, legt Anouk uit. Door onderzoek van verschillende tijdspunten te vergelijken, kunnen zij en haar collega’s onderzoeken welke veranderingen weer verdwijnen en welke effecten langer blijven bestaan.  

“Een groot voordeel van ons onderzoek is dat we precies weten met welke variant van het SARS-CoV-2-virus de apen zijn geïnfecteerd”, gaat ze verder. “Daarnaast kennen we de volledige voorgeschiedenis van de dieren.” Ze zijn bij het BPRC geboren en opgegroeid, waardoor onderzoekers precies weten welke medische geschiedenis ze hebben. 

Een bijzonder onderdeel van dit onderzoek is dat het voortbouwt op studies die door de afdeling Virologie zijn gestart. “Tijdens deze studies verzamelen en bewaren we op verschillende momenten hersenvocht en bloed”, vertelt Anouk. “Aan het einde van een studie isoleren en bewaren we daarnaast ook hersenweefsel. Daardoor beschikken we over een brede en diverse collectie materiaal waarmee we nieuwe onderzoeksvragen kunnen beantwoorden.” 

De gevolgen op lange termijn 

“We hebben hersenweefsel van dieren twee weken, zeven weken, zestien weken, tweeëntwintig weken en een jaar na verschillende SARS-CoV-2-infecties. Daardoor kunnen we onderzoeken hoe veranderingen in de hersenen zich in de loop van de tijd ontwikkelen en of we die een jaar na een infectie nog steeds zien. Sinds kort hebben we ook materiaal van gevaccineerde en niet-gevaccineerde dieren. Dat biedt mogelijkheden voor nieuwe onderzoeksvragen, bijvoorbeeld naar mogelijke verschillen tussen beide groepen.” 

”Ik wil graag begrijpen wat een coronainfectie op de lange termijn met de hersenen doet”, zegt Anouk. “We weten veel over de acute gevolgen van corona, maar veel minder over wat er maanden of zelfs een jaar later nog gebeurt. Ik hoop dat we door dit onderzoek straks beter begrijpen wat die veranderingen betekenen en of er inderdaad een verband is met Parkinson.”