BPRC: ‘Medische vooruitgang mag niet stilvallen'
Medische vooruitgang mag niet stilvallen door het afbouwen van onderzoek met apen zolang betrouwbare alternatieven ontbreken. Dat benadrukt het BPRC in een artikel in NRC over de politieke onzekerheid rond de toekomst van het primatenonderzoek. Vandaag, 15 oktober, debatteert de Tweede Kamer over dierproeven.
In het artikel beschrijft wetenschapsjournalist Sander Voormolen hoe de politiek al jaren worstelt met de toekomst van het apenonderzoek. Die onzekerheid is nog niet voorbij. Kamerlid Ines Kostić (Partij voor de Dieren) wil opnieuw voorstellen om een toenemend deel van de subsidie voor het BPRC te bestemmen voor proefdiervrij onderzoek. Volgens BPRC-directeur Merel Langelaar kan dat de continuïteit van het instituut in gevaar brengen.
Eerder werd een vergelijkbaar voorstel aangenomen, maar dat is dit voorjaar door de Tweede Kamer teruggedraaid. Ook het kabinet erkent dat onderzoek met apen voorlopig noodzakelijk blijft. In juli benadrukte minister Rianne Letschert van Onderwijs aan de Tweede Kamer dat onderzoek met apen voorlopig noodzakelijk blijft en dat het BPRC belangrijke kennis en onderzoeksinfrastructuur biedt.
Onderzoek met én zonder apen
Het BPRC onderschrijft de ambitie om dierproeven zo snel mogelijk te vervangen en werkt zelf aan alternatieven, waaronder organoïden, celmodellen en computermodellen. Deze technieken bieden steeds meer mogelijkheden om ziekten te bestuderen zonder daarvoor dieren te gebruiken.
Toch kunnen ze nog niet alle complexe processen in het menselijk lichaam nabootsen. Voor bepaalde onderzoeksvragen, bijvoorbeeld naar ernstige infectieziekten en hersenaandoeningen als Parkinson en Alzheimer, blijft onderzoek met apen daarom soms noodzakelijk. Een dierproef met apen wordt alleen toegestaan als de onderzoeksvraag niet op een andere manier kan worden beantwoord.
Ook viroloog Marion Koopmans, wetenschappelijk directeur van het Pandemic Disaster Preparedness Centre van het Erasmus MC, benadrukt in NRC het belang van het behouden van deze onderzoeksmogelijkheden. Volgens haar moeten wetenschappers terughoudend zijn met apenproeven, maar is het juist vanwege de lessen uit de coronapandemie en het belang van Europese onafhankelijkheid noodzakelijk om de expertise te behouden.
Verantwoordelijkheid tegenover patiënten
Volgens BPRC-directeur Merel Langelaar mag in de discussie over dierproeven het belang van patiënten niet uit het oog worden verloren.
‘Medische vooruitgang boeken is op zichzelf al een moeilijk en tijdrovend proces. Dan zijn we het aan de patiënten van vandaag en morgen toch verplicht om alles op alles te zetten met de middelen en methodes die ons nu ter beschikking staan? En ja, ook als dat deels onderzoek met apen is.’
Tijdens de coronapandemie bleek hoe belangrijk het is om snel onderzoek te kunnen doen naar een nieuwe infectieziekte. Dankzij de aanwezige kennis, gespecialiseerde laboratoria en eigen apenkolonie kon het BPRC direct bijdragen aan het onderzoek naar het coronavirus. Volgens Langelaar laat dit zien waarom het belangrijk is om deze infrastructuur te behouden.
Het BPRC wil dierproeven vervangen zodra daarvoor wetenschappelijk betrouwbare methoden beschikbaar zijn die alle relevante onderzoeksvragen kunnen beantwoorden. Tot die tijd is het belangrijk om bestaande expertise, medewerkers en gespecialiseerde onderzoeksfaciliteiten te behouden. Wat eenmaal verdwijnt, is immers niet zomaar opnieuw opgebouwd.
Lees het artikel van Sander Voormolen in NRC van 14 oktober 2026: ‘Proeven zonder apen ‘moet het streven zijn’, maar de politiek is verdeeld. Het primatenonderzoek in Rijswijk voelt de onzekerheid.’
